Hoca Dehhani: Divan Şiirinin Öncülerinden ve Anadolu'da Lâdîni Şiirin İlk Temsilcisi

Hoca Dehhani, 13. yüzyıl ve 14. yüzyıl arasında yaşamış bir Horasanlı Divan şairidir. Şair, Divan şiirinin öncülerinden olup, Anadolu'da lâdîni (dünyevi, din dışı) klasik şiirin ilk temsilcilerinden sayılır. Dehhani, önceki şairlerden farklı olarak, Fars şiirindeki kalıplaşmış sanatlı ifadelerle dünya zevkleri, aşk ve maddesel hayatla ilgili konuları işlemiştir.

Şairin söyleyiş kudreti, kelime dünyası ve nazım tekniği açısından kendisinden önceki şairleri aşmıştır. Bu özelliklerle, şiir olgunluğu açısından sonraki dönemin hazırlayıcısı olmuştur. Dehhani'nin sözcük anlamının akışkan olduğu belirtilmiştir.

"Şairin yaşamı ile ilgili belgesel bilgi hemen hemen bulunmamaktadır."

Hoca Dehhani'ye ait tek belgesel bilgi, bilinen tek kasidesi içinde Horasan'dan Anadolu'ya geldiğini ve yine oraya dönmek istediğini bildiren beyittir. Şairin eserleri, 14. yüzyıl başlarında hazırlanmış olan Kenzü'l-Küberâ adlı şair tezkereinde bulunmaktadır. Ancak bu tezkerenin daha önce yazılmış tezkerelerden bir çeviri olduğu iddia edilmektedir.

Mehmet Fuat Köprülü, modern çağlarda Türk edebiyat tarihine geri kazandıran akademisyendir. Köprülü'ye göre, şair Horasan'dan Anadolu Selçuklu sultanı III. Alâeddin Keykubad döneminde Anadolu'ya gelip yerleşmiştir ve sarayda hükümdarın irfan ve eğlence meclislerine katılıp edebiyat katkıları yapmıştır.

Hoca Dehhani'nin günümüzde bilinen 9 gazeli ve 1 kasidesi toplam 74 beyitten oluşmaktadır. Köprülü, ilk kez, 2 gazeli ile kasidesinin bazı parçalarını yayımlamıştır.