Hüseyin Cemil Meriç: Akıl ve Çevirinin Aydınlığından Körleşen Yazarın Anıtsal Yolculuğu

Hüseyin Cemil Meriç: Bir Zihnin Körleşen Gözlerinden Akıl ve Çevirinin Aydınlığı

Hüseyin Cemil Meriç (1916-1987), Türk yazar, çevirmen, düşünür ve sosyolog olarak bilinen bir kişilik. Sosyal bilimlerin birçok alanında araştırma yapmış ve yazılar kaleme almıştır; dil, tarih, edebiyat, felsefe ve sosyoloji başta olmak üzere.

1916’da Hatay’ın Reyhaniye’de (bugünkü Reyhanlı) dünyaya gelmiş olan Meriç, Balkan Savaşları sırasında Dimetoka’dan göç eden bir ailenin çocuğudur. Babası Mahmut Niyazi Bey Antakya’da Ziraat Bankası Müdürlüğü ve mahkeme reisliği yapmıştır. 7 yaşına kadar Antakya’da yaşayan Meriç, babasının memuriyetten ayrılmasıyla Reyhanlı’ya dönmüştür.

“Geç Kalmış Bir Muhasebe” başlıklı ilk yazısı yerel Yenigün gazetesinde yayımlandı. 12. sınıftayken, milliyetçi tutumu ve bazı hocalarını eleştirmesi yüzünden lise diplomasını alamadan okulu terk etmek zorunda kalmıştır.

İstanbul’daki Pertevniyal Lisesi’ne giden Meriç, dönemin solcu aydınlarıyla tanışmıştır. Geçim sıkıntısı nedeniyle 1937’de İskenderun’a dönmüş ve Haymaseki köyünde ilkokul öğretmenliği yapmıştır. 1940’ta İstanbul Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu’na kabul edilmiştir.

1942’de Elazığ Lisesi’nde Fransızca öğretmenliğine atandıktan sonra, Fevziye Menteşeoğlu ile evlenmiştir. 1945’ten itibaren İstanbul’daki işlerini sürdürmüştür ve iki çocuk sahibi olmuştur.

1954 yılında bir kaza sonucu gözlerini tamamen yitiren Meriç, birkaç başarısız göz ameliyatının ardından Paris’e gitmiş ancak tedavi başarılı sonuç vermeyince yurda dönmüştür. Görme yetisini kaybeden Meriç, çevresindekilere okuttuğu metinleri sözlü olarak çevirmeye ve yeni makaleler yazmaya devam etmiştir.

1963’ten itibaren Edebiyat Fakültesi’nin Sosyoloji bölümünde sosyoloji ve kültür tarihi dersleri vermiştir. Aralıklarla 20 yıl sürdürdüğü günlüklere de başlamıştır.

Hüseyin Cemil Meriç’in Mirası

Telif ettiği 12 eseri ve tercümeleriyle Türk edebiyatında önemli bir yeri olan Meriç, sosyoloji profesörü Ümit Meriç’in babasıdır. Onun düşüncesi ve yazıları Türk akademik dünyasına derin bir etki yapmıştır.