Oksidentalizm: Doğu'daki Batı Karşıtlığı ve Entelektüel Birikim

Oksidentalizmin Temelleri ve Gelişimi

Oksidentalizm veya Garbiyatçılık, Batı dünyasına ilişkin klişelerle ilişkili bir terimdir. Terim, Mısırlı yazar Hasan Hanefi tarafından "Oksidentalizm Bilimine Giriş" kitabı ile ilk defa temellendirilmiştir ve daha sonra Ian Buruma ve Avishai Margalit'nin Occidentalism: the West in the Eyes of its Enemies adlı kitaplarıyla popülerlik kazanmıştır. Terim, Doğuculuğun tersi olarak tanımlanır; ancak Doğuculuk'un oryantalist manada olduğu karşıtı olmak yerine, Batı'yı anlamaya ve karşı söylem üretmeye çalışmanın bir sürecidir.

Batı'nın belirlemiş olduğu ilkel, gelişmemiş ve gelişmeye kapalı Doğu imajını kırmak ve tek tipleştirilmiş Doğu algısını kırma çabası, oksidentalizmin temel argümanlarından biridir.

Oksidentalizm Çeşitleri

Çok çeşitli oksidentalizm çeşitleri bulunmaktadır. Asya oksidentalizmi ve İslam oksidentalizmi gibi kolları vardır. Doğu'da Batı kültürüne ilişkin olumsuz görüşlerin kökeni, Yunan ve Roma kültürlerine yönelik Pers tavrına veya İslamiyet ve Hristiyanlık arasındaki çatışmalara kadar uzanabilir.

Doğu-Batı karşıtlığının tam tanımı belirsizlikler taşımasına rağmen, Çin'de Han Hanedanı döneminde (MÖ 25-MS 221) Batı ile ilgili olumsuz imajlar resmedilmiştir. Ancak buradaki Batı bugünkü anlamda batı değil, Çin'in batısıdır.

Entelektüel Birikim ve Türkiye'deki Oksidentalizm

Bazı yazarlar oksidentalizmin kökeninin Avrupa olduğunu ileri sürmektedir. Özellikle Alman idealizmi gibi akımlarda görülen, Batı'daki Aydınlanma akımının muhalifi olarak ortaya çıkan ve rasyonalizm, bireyselcilik ve makineleşmeyi eleştiren karşı-aydınlanmacı görüşler oksidentalist söylemin köklerini oluşturmuştur.

Türkiye'de oksidentalizm hareketleri, garbiyatçılara muhalif bir şekilde şekillenmiştir. Geleneksel bir Batı karşıtlığı olarak savunan bu hareket, Batı'nın işimize yarayacak şeylerini kültürümüzüze empoze etmeye çalışmaktadır.

Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi bünyesinde kurulan Oksidentalizm Uygulama ve Araştırma Merkezi, Yücel Bulut ve Abdullah Metin gibi akademisyenler oksidentalizmin bu konu üzerinde yoğunlaştıkları bir disiplini oluşturmuştur. Özellikle Abdullah Metin'in "Oksidentalizm: iki doğu, iki batı" eseri geniş çaplı bir açıklaması sunmaktadır.