Sivrisinekler ve Küresel Sağlık: Biyoteknolojik Çözümlerin Ekosistem Üzerindeki Etkileri

Sivrisinekler ve Küresel Sağlık: Biyoteknolojik Çözümlerin Ekosistem Üzerindeki Etkileri

Yeryüzünün en ölümcül canlıları aslanlar, örümcekler veya yılanlar değil; sivrisineklerdir. Sivrisinekler, her yıl yaklaşık 760.000 insanın hayatını kaybetmesine yol açan küresel hastalıkların taşıyıcısıdır. Bu ölümcül listede biz insanlar bile onların oldukça gerisinde kalarak ikinci sırada yer alıyoruz. Dünyada yaklaşık 3.500 tür sivrisinek bulunuyor ve bu türlerden sadece 100 civarı insanları hedefliyor. Ancak, sıtma, dang humması, sarı humma, chikungunya ve Zika gibi hastalıkların yaklaşık yüzde 95’inden sadece beş sivrisinek türü sorumlu.

“Sivrisineklerin yok edilmesi, kitlesel ölümlerden ağır ekonomik yıkımlara kadar dünyaya verdikleri devasa zararlar göz önüne alındığında, ‘tolere edilebileceğini’ savunuluyor”

Liverpool Tropikal Tıp Okulu’ndan Hilary Ranson ve Georgia Üniversitesi’nden Dan Peach gibi uzmanlar, bu beş sivrisinek türünün yok edilmesinin ekosistem üzerindeki etkilerini dikkatlice incelemek gerektiğini vurguluyor. Ranson, “insanlarla çok yakın bir ilişki içinde evrimleştiğini” açıklayan bu sivrisineklerin yok edilmesi geniş ekosistem üzerinde büyük bir tahribata yol açmayabileceğini savunurken, Peach ise bu konuda o kadar emin olmamakta. “Çoğu sivrisinek türünün ekolojisi hakkında kesin bir yargıya varacak kadar bilgiye sahip olduğumuzu düşünmüyorum,” diyor.

İnsanlığın bir canlı türünü tamamen yok etmesinin etik olup olmadığı konusunda haklı bir tartışma zemini bulunduğunu kabul eden Ranson, bir yandan da şu an farkında olmadan zaten muazzam sayıda canlı türünün neslini tükettiğimize dikkat çekiyor. Gündemdeki en dikkat çekici yeni teknolojik seçeneklerden biri “gen sürücüsü” olarak adlandırılıyor. Bu biyoteknolojik yöntem, hayvanların genetiğini değiştirerek belirli bir özelliği sonraki nesillere mutlak surette aktarmasını sağlamayı içeriyor.

Bilim insanları, sıtma taşıyan Anopheles gambiae sivrisineklerinin dişilerini kısırlaştıracak şekilde manipüle ettiklerinde, laboratuvardaki sivrisinek popülasyonu sadece birkaç nesil içinde yok olabiliyor. Ancak, bu teknolojinin doğal ekosistemlere ne kadar zarar verebileceği hala belirsiz.