Vehbe Zühaylî: Bilim ve İlim Yolu Üzerine Derinlemesine Bir Bakış

Vehbe Zühaylî'nin İlmi Hayatı ve Mirası

1351/1932 yılında Şam’a bağlı Deyratiyye’de doğmuş olan Vehbe Zühaylî, ilim hayatına babasının etkisi altında başlamıştır. Babası Mustafa Zühaylî, Kur’an okumakla geçinen bir hafızdır ve ailenin geçimini tarım ve hayvancılıkla temin etmiştir.

Vehbe Zühaylî ilmi yolculuğuna doğduğu yerde ilköğrenimini tamamlamış, 1946 yılında Şam’a taşınarak orta öğrenimine devam etmiştir. Bu süreçte, Şeriat Fakültesi’ne girmiş ve 1952 yılında yüksek başarıyla mezun olmuştur.

Mısır'a ilmî tahsil için gitmiş olan Zühaylî, el-Ezher Üniversitesi Şeriat Fakültesi'ni, Edebiyat Fakültesi Arap Dili ve Belagati bölümünü ve Ayn Şems Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni tamamlamıştır. Lisans düzeyinde yoğun bir şekilde ilim tahsil sürecinin ardından lisansüstü öğrenim faaliyetlerine yönelen Zühaylî, 1959 yılında Kahire Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde İslam Şeriatı bölümünde “İslam Fıkhında ve Şer’î Siyasette Vasıtalar” konulu Yüksek Lisans çalışmasını tamamlamıştır.

“İslam Fıkhında Savaş Esirleri” isimli doktora tezini savunarak, ilmi çabalarının zirvesine ulaşmış ve bu süreçte Muhammed Selam Mezkûr danışmanlığında hazırladığı tezi, dönemin büyük âlimlerinin huzurunda savunmuştur.

Doktor unvanını aldıktan sonra, 1963 yılında Şam Üniversitesi Şeriat Fakültesinde okutman olarak vazife yapmaya başlamıştır. Vekaleten dekanlık görevini üstlenmesi ve Libya’da Bingazi Üniversitesi'nde dersler vermesiyle uluslararası ilmi faaliyetlerine devam etmiştir.

Öğretim faaliyetlerinde Sudan’daki Ümmü Derman ve Hortum üniversitelerinin Şeriat Fakültelerinde, Birleşik Arap Emirlikleri’nde bölüm başkanlığı ve dekanlık görevlerini yürütmüş olup, 1984 yılında gittiği yerde Tefsîru’l-münîri isimli eserini yazmıştır. Ayrıca, Riyad’daki misafir öğretim üyesi olarak dersler ve konferanslar vermiştir.

Zühaylî, ilmi çalışmalarının yanı sıra cami derslerine devam etmiş olup, radyo ve televizyon programlarıyla tenvir ve irşat faaliyetlerini sürdürmüştür. Fıkıh usûlünü, naslardan hüküm istinbatı için esas olan kapsamlı bir ilim olarak tanımlayan Zühaylî, bu alandaki çalışmalarının önemini vurgulamıştır.